Morza oblewające Tucję to Akdeniz (dosłownie ‘Morze Białe) czyli Morze Śródziemne, Ege Denizi czyli Morze Egejskie, Marmara Denizi czyli Morze Marmara i Karadeniz czyli Morze Czarne. Kara to po turecku “czarny”, “zły” raczej w sensie abstrakcji niż koloru. Stąd Kara Mustafa to Czarny/Zły Mustafa a kara haber to ‘zła nowina’. Kolor czarny po turecku określa się słowem siyah.

Na płycie Akdeniz dominuje rembetiko, zwane również rebetiko. Jest to rodzaj muzyki, która powstała w tawernach i barach miast portowych Imperium Osmańskiego, zwłaszcza w Izmirze, Stambule i Salonikach. Tak jak w Imperium Osmańskim, w którym ten gatunek powstawał, w rembetiko mieszają się bogate tradycje różnych kultur, języków, religii i zwyczajów. To dawno miniony świat w którym można usłyszeć wołania żydowskich handlarzy w Stambule i Izmirze, odgłosy ormiańskiej karawany kupieckiej zagłuszją nawoływania muezina, wzywającego wiernych na modlitwę, greccy rzemieślnicy budują statki dla sułtańskiej floty a arabscy Beduini targują się o cenę za wynajem wielbłądów dla karawany która wyruszy do Bagdadu…

Utwory na płycie nie są tradycyjnym rembetiko, bo Yeni Türkü co prawda czerpie z tradycji, ale przetwarza i tworzy na swój sposób. Mimo to, mam nadzieję, że muzyka Wam się spodoba. A na tradycyjne rembetiko też nadejdzie czas.
———————–
*Alaturka (z włoskiego alla turca) – 1. W starym tureckim albo osmańskim stylu, po turecku/osmańsku, zgodnie z turecką tradycją. Przeciwieństwo alafranga. 2. Nieuporządkowany, chaotyczny.

Alafranga (z włoskiego alla franca) -W stylu Franków (= zachodnim), po Europejsku. Przeciwieństwo alaturka.

————————
Dla zainteresowanych mam zamiar dodać teksty niektórych piosenek, póki co tylko po turecku, ale jeśli znajdę trochę czasu (?) to może uda mi się coś przełożyć na polski.

Çember – Yeni Türkü

Ya dışındasındır çemberin
Ya da içinde yer alacaksın
Kendin içindeyken, kafan dışındaysa
Çaresi yok kardeşim
Her akşam böyle içip, kederlenip
Mutsuz olacaksın
Meyhane masalarında kahrolacaksın
Şiirlerle, şarkılarla kendini avutacaksın
Ya dışındasındır çemberin
Ya da içinde yer alacaksın

Potem przyszedł czas na pierwszą wyprawę do Turcji. Teraz wygląda to jak najbardziej szalony pomysł pod słońcem, ale zabraliśmy namiot i karimaty i pojechaliśmy do Stambułu autobusem z Krakowa razem z handlarzami. Sama podróż to temat na osobny post, teraz skupię się na muzyce. Ponieważ autobus był turecki (ktokolwiek był w Turcji ten wie, że ich autobusy są o jakieś trzy cztery generacje do przodu w porównaniu z polskimi i kanadyjskimi) dwaj szoferzy i pilot też. W drodze towarzyszyła nam więc muzyka tureka, tyle, że w wersji pop. To był chyba rok 1996 i największym hitem w tym czasie była piosenka Tarkana. Co dziwne w Europie zrobiła się popularna jakieś dwa albo trzy lata później. Nie jest to mój styl muzyki, ale dla porządku dodaję, bo wszędzie nam to towarzyszyło. A Więc Tarkan i jego Şımarik

Słowa do piosenki pisała Sezen Aksu, największa diva tureckiej muzyki popularnej. Najlepsze lata ma już chyba za sobą, ale cieszy się w Turcji wielką estymą i nieraz mieliśmy okazję posłuchać jej ciekawego głosu. Osobiście wolę Sezen w starszym wydaniu, bo nowe płyty są zbyt popowe, ale co kto woli. Tutaj Sezen w dosyć starej piosence Yaşanmamış Yıllar czyli w dosłownym przekładzie “Nieprzeżyte lata”. Wybrałem akurat tę, bo spodobał mi się kolaż filmowy w podkładzie:

.
Wspominam Tarkana i Sezen ale to nie muzyka turecka, którą lubię najbardziej. Poza wspomnianym Yeni Türkü przez długi czas na okrągło katowaliśmy kasety kurdyjsko-tureckiej grupy Yorum. Ich piosenki są bardzo melodyczne i mają doskonałą aranżację ale prawie wszystkie teksty są bardzo politycznie zaangażowane. Yorum często posądzane jest o jawne wspieranie oddziałów PKK a teksty są tak radykalnie komunistyczne, że Broniewski przy tym to bajka dla dzieci… Oto próbka, jedna z naszych ulubionych piosenek Dağlara Gel czyli “Chodź w góry”. Już sam tytuł jest manifestem, bo jak wiadomo PKK działa właśnie w górach Kurdystanu… Najpierw w wersji koncertowej, żebyście zobaczyli jak żywiołowo reaguje publiczność w Turcji. Zwykle wszyscy znają wszystkie słowa na pamięć i śpiewają gremialnie, zagłuszając artystów. Dodam, że koncerty Yorum przez długie lata były nie do końca tolerowane przez turecką polcję i często kończyły się pałowaniem widowni…:

A tu wersja z płyty jak ktoś chce:

Żeby nie być gołosłownym w kwestii zaangażowania politycznego i melodyczności Yorum proponuję następną piosenkę. To jeden z ich najlepszych marszy, z tej samej płyty co poprzednia piosenka. Marsz nazywa się Cesaret, czyli ‘Odwaga’ choć w tym przypadku znaczy to raczej ‘Odwagi!’ bo cały fragment to ‘Cesaret cesaret daha fazla cesaret, kurtuluş mutlaka ellerimizde’ czyli ‘Odwagi odwagi, więcej odwagi, zwycięstwo z jest pewnością w naszych rękach.’ Na studiach puszczaliśmy to sobie przed egzaminami i bardzo nas pozytywnie nastrajało. Nic dodać nic ująć:)

To co do tej pory przedstawiam jest i owszem muzyką turecką, ale większość społeczeństwa w Turcji, zwłaszcza poza wielkimi miastami, słucha tradycyjnej muzyki tureckiej. Nie jestem muzykologiem więc nie potrafię fachowo przedstawić tego czego słuchają anatolijscy mieszkańcy Turcji, ale z grubsza najbardziej popularne są różnee wersje tradycyjnych piosenek i muzyka suficka oraz wszelakie mieszanki oparte na tradycyjnych tureckich brzmieniach ale doprawione nowoczesnymi aranżacjami. Przymierzam się do osobnego posta o muzyce tradycyjnej, dzisiaj przedsmak tego jak toto wygląda. Oto jedna z bardziej znanych piosenek tradycyjnych Urfa’nın Etrafı – Dumanlı Dağlar czyli ‘Okolice Urfy – Mgliste/zadymione góry’ Urfa, zwana dzisiaj oficjalnie Şanlıurfa to bardzo stare miasto na pograniczu Turcji i Syrii. Żadnych gór wokół nie ma, za to krajobraz przechodzi ze stepu w pustynię. Samo miasto jest jednym z najciekawszych miejsc w Turcji i bardzo go polecam, zwłaszcza, że mało tam dociera turystów. A oto piosenka:

C.D.N.