W odróżnieniu od Stanów Zjednoczonych, które wraz z proklamowaniem niepodległości przyjęły ustrój republikański, pomimo, że Waszyngtonowi proponowano wstąpienie na tron, Kanada była i pozostaje monarchią. Kiedyś oczywiście wszystko było jasne, bo Kanada wchodziła w skład Imperium Brytyjskiego, więc de facto nie była nawet niezależnym państwem. Pomimo, że w 1867 roku parlament brytyjski ustanowił utworzenie Kanady jako osobnego bytu państwowego, Kanadyjczycy nadal pozostawali obywatelami brytyjskimi i posługiwali się brytyjskimi paszportami. To zmieniło się dopiero po wojnie, kiedy Imperium Brytyjskie się rozpadło. Dopiero w 1982 Kanada wprowadziła w życie swoją własną konstytucję, zachowując ciągłość monarchii i członkostwo w Brytyjskiej Wspólnocie Narodów.

Z powodu zawirowań historycznych Kanada ma teraz stare i nowe symbole państwowe. Na codzień hymnem jest co prawda “O Canada”, ale kiedy z wizytą zjawia się królowa obowiązuje “God Save the Queen”…


Do 1965 w Kanadzie używano albo flagi brytyjskiej, albo jednego z dwóch wariantów Canadian Red Ensign:


Dopiero w 1965 parlament w Ottawie zatwierdził znaną wszystkim biało-czerwoną flagę z klonowym liściem. Ta flaga obowiązuje do teraz, ale na obiektach historycznych dalej wiesza się brytyjską Union Jack albo starą flagę kanadyjską. Natomiast kiedy zjawia się królowa to wieszana jest kanadyjska flaga królewska, która wygląda tak:


Na codzień w Kanadzie monarchia nie wysuwa się na pierwszy plan i o tym, że naszą głową państwa jest królowa przypominają głównie monety i banknoty dwudziestodolarowe. Również paszporty kanadyjskie mają na okładce nie liść klonowy ale herb królewski z sentencją “Od morza do morza”:


O ile w życiu codziennym poza symboliką monarchii nie widać, to cały ustrój polityczny, prawodastwo i inne oficjalne strefy życia są oparte na monarchii właśnie. Wszystkie prawa i ustawy w każdej prowincji są pisane w imieniu królowej. Formułka używana do tego celu wygląda następująco:
ELIZABETH THE SECOND, by the Grace of God of the United Kingdom, Canada and Her other Realms and Territories Queen, Head of the Commonwealth, Defender of the Faith. (ELŻBIETA II, z Łaski Bożej Zjednoczonego Królestwa, Kanady i Jej pozostałych Włości i Terytoriów Królowa, Głowa Wspólnoty Narodów, Obrońca Wiary). Jak widać podchodzi się do sprawy całkiem poważnie:)

Wszystkie sprawy sądowe w których stroną jest państwo prowadzonę są w imienu Korony. Do Korony należy praktycznie wszystkie włości w Kanadzie, które nie są własnością prywatną albo nie należą do plemion indiańskich albo Inuitów. Wreszcie każdy naturalizowany obywatel Kanady musi złożyć przysięgę obywatelską, w której zobowiązuje się do bycia wiernym królowej i jej następcom.

Mnóstwo śladów monarchii można też znaleźć w nazewnictwie ulic, miejscowości i innych obiektów geograficznych. Poczynająć od Victorii, która jest stolicą Kolumbii Brytyjskiej, poprzez nieskończoną ilość ulic, parków i skwerów z nazwami Queen, King, Victoria, Edward, Elizabeth, aż do nazw “królewski” w instytucjach. Z tych ostatnich najbardziej znaną jest oczywiście Królewska Kanadyjska Policja Konna (Royal Canadian Mounted Police, potocznie zwana Mounties), czyli kanadyjski odpowiednik FBI. Ale jest też Royal Canadian Legion w każdym mieście, są Królewskie Ogrody Botaniczne, w Toronto mamy Szpital Księżniczki Małgorzaty (Princess Margaret Hospital) i tak dalej i tak dalej.

Jak w każdym kraju który jest monarchią częśc społeczeństwa to zdeklarowani republikanie, którzy uważają, że monarchia jest instytucją anachroniczną i jedynie zamiana w republikę jest właściwym rozwiązaniem. Muszę przyznać, że nie za bardzo wiem dlaczego niby republika miałaby być lepsza. Koronne (sic!) argumenty republikanów to zazwyczaj koszty oraz to, że monarchia nie jest demokratyczna, bo nie każdy może zasiąść na tronie. Ten pierwszy argument jest bez sensu, bo utrzymanie monarchii kosztuje każdego Kanadyjczyka coś koło $1 z hakiem na rok, prezydent bez wątpienia kosztowałby więcej. Argument o tym, że mało demokratyczna też mnie za bardzo nie przekonuje, bo w większości demokratycznych krajów o ustroju republikańskim prezydentami nie zostają ludzie z ulicy, ale członkowie elit, najczęściej prawnicy. W Kandzie póki co nikt poważnie o zniesieniu monarchii nie myśli, zresztą jest to praktycznie niemożliwe, bo trzeba by zmieniać wszystko, od konstytucji poczynając. A zmiana konstytucji jest właściwie niewykonalna, bo każda kanadyjska prowincja ma prawo veta. Tradycyjnie prowincje atlantyckie były i są bardzo anglosaskie i monarchia jest częścią ich dziedzictwa kulturowego w o wiele większym stopniu niż ma to miejsce w kosmopolitycznym Ontatio. Nie ma więc praktycznie możliwości, żeby PEI albo Nowa Szkocja się zgodziły na zmianę systemu. Poza wszystkim jednak monarchia jest jedną z niewielu rzeczy, które tak naprawdę odróżniają Kanadyczyków od Amerykanów i Kanadyjczycy zdają sobie z tego sprawę. Przez to zapał do zmiany status quo jest niewielki, co mnie osobiście cieszy, bo uważam, że monarchia konstytucyjna to doskonały wynalazek. Póki co, Happy Victoria Day i Long Live the Queen!

Oczywiście nie poddajemy się żywiołom i dzielnie stawiamy opór aurze. Dzisiaj na przykład rozgrzewamy się winem, a wcześniej herbatą. Poza tym od prawie dwóch miesięcy staram się jakoś ogarnąć drewno i narzędzia w moim piwnicznym warsztacie. Zwykle wprawia mnie to w pozytywny nastrój. O tym jednak może w innym wpisie.
***
Zaczyna się sezon wizytowo-rewizytowy. Jakiś czas temu moja siostra i szwagier wrócili z Polski. Z powodu islandzkiego wulkanu ich wakacje przedłużyły się o tydzień, co w sumie było całkiem miłą niespodziewajką. Niebawem za wielką wodę poleci M., potem będziemy mieć gości właściwie aż do jesieni. Mam nadzieję, że wulkan nie będzie się za bardzo awanturował i wszystkie wizyty odbędą się zgodnie z planem.
***
Robię sobie listę lektur na lato. Zwykle wracam do klasyków, czasem tych z dzieciństwa, a często sięgam po coś na co od dawna mam ochotę i jakoś nigdy mi się nie udało dotrzeć. Ostatnie dwa miesiące spędziłem w towarzystwie książek o drewnie, robieniu mebli, narzędziach i tak dalej. Na półce mam ponad czterdzieści (!) tytułów z naszej biblioteki miejskiej i kilka innych, które kupiłem tu i ówdzie. Ale powoli czas wrócić do literatury. Nie wiem czy również miewacie takie wakacyjno-letnie ciągi literackie, ale mnie zawsze to dopada, choć język, styl i gatunek zależą od mojego nastroju. Kilka lat temu wzięło mnie na przykład na dwie części doskonałych opowiastek kryminalnych Jiřího Marka. Najpierw przeczytałem “Panoptikum grzesznych ludzi”, którą to książkę zupełnie przypadkiem znalazłem kiedyś w jakichś dziwnych okolicznościach, których już teraz zupełnie nie pamiętam. Doskonała lektura, a polski przekład jest bardzo przyzwoity, to takie kryminały w starym stylu. Potem pobiegłem do mojej biblioteki uniwersyteckiej i wypożyczyłem inny tom po czesku (Panoptikum Města pražského) i pochłonąłem go w ciągu kilku dni. To mi przypomina stare dzieje kiedy po raz pierwszy zetknąłem się z twórczością Alexandra Dumas’a… To był rok bodajże 1985 albo tak jakoś. W bibliotece miejskiej mieliśmy “Trzech muszkieterów”. Wziąłem sobie tę książke do dziadków do Stonavy. No i oczywiście po kilku dniach skończyłem, z wypiekami na czole i policzkach. Ale nie miałem drugiej części a do dziadków pojechałem na kilka tygodni, więc nie za bardzo wiedziałem co mam robić. Byłem zapisany, dosyć nieformalnie, do niestniejącej już biblioteki w nieistniejących Łąkach nad Olzą (Louky nad Olší – swoją drogą wstyd, że w Wikipedii nie ma wpisu na ten temat po polsku…). Bibliotekę prowadziła dobra koleżanka moich dziadków, Pani Wanda. Pojechałem więc na rowerze babci do biblioteki z nadzieją na dalszy tom. Okazało się, że owszem, mają drugą częśc, ale tylko po czesku, bo po polsku akurat ktoś wypożyczył. Machnąłem ręką i wziąłem. W domu zaraz się zabrałem do lektury i poszło mi dosyć gładko, z czego oczywiście byłem bardzo zadowolony, bo do tej pory po czesku czytywałem głównie bajki i książki “dla dzieci”. Kiedy czytałem drugą częśc zupełnie przypadkiem znalazłem na strychu w szafie z książkami (u dziadków na strychu była fantastyczna szafa z książkami) trzecią część opowieści o muszkieterach, co ciekawe również po czesku. Ciekawe o tyle, że w domu dziadków większość książek była po polsku. Po skończeniu “Dwudziestu lat później” zabrałem się więc za “Vice-hrabiego…”, ale jakoś mnie znudziła, bo oczywiście spodziewałem się tych samych bohaterów a tu wszystko się pozmieniało. Nie miałem serca do tej trzeciej części i do tej pory jej nie przeczytałem, za to popędziłem z powrotem do Pani Wandy i za jej rekomendacją wypożyczyłem sobie “Hrabě Monte-Christo” czyli rzecz jasna “Hrabiego Monte Christo”, znów po czesku. Oj co to była za lektura. Jeszcze większe wypieki na twarzy, nieprzespane noce i intryga rozwijająca się szybko na kartach powieści. Do tej pory pamiętam jaką frajdę mi sprawiał ten grubaśny tom. Od tamtej pory nie czytałem go ani razu w żadnym języku, ale właśnie zacząłem sobie robić listę książek na lato i to jedna z pozycji na mur beton. Tyle, że tym razem po angielsku, czyli “Count of Monte Cristo,” bo nie mam dostępu do czeskiej wersji. Jeśli kiedyś nauczę się dobrze francuskiego to głównie dla tej książki. Nie uważam twórczości Dumasa za wybitną literaturę, ale muszę przyznać, że Monte Christo to mistrzowska opowieść o zemście. Ciekawe jak mi się ją po dwudziestu z hakiem latach będzie czytać…

Na mojej liście poza Dumas wpisałem coś Pilcha (Narty Ojca Świętego? Moje pierwsze samobójstwo?), Krajewskiego (“Śmierć w Breslau” i dalsze części), Stasiuka (“Jadąc do Babadag”), Dehnela (“Lala”) i… Sherlocka Holmes’a. Dobrze zapowiada się też najnowszy Škvorecký, który żeby było zabawnie, mieszka od lat w Toronto. Dosyć eklektycznie i dosyć nietypowo, bo od lat czytam głównie po angielsku, ale chyba mam teraz potrzebę sięgnięcia do “źródeł” (stąd Dumas i Doyle) i do książek w jakichś słowiańskich językach, żeby całkiem nie zatracić językowego wyczucia, co niestety każdej osobie na emigracji prędzej lub później grozi. Od jakiegoś czasu chodzi też za mną Singer, tyle, że nie za bardzo wiem w jakim języku go czytać. Mam wrażenie, że angielskie przekłady są uproszczone (przynajmniej takie czytałem opinie), po polsku wydawał mi się nudny a jidysz nie znam. Wpadło mi do głowy, żeby się dla Singera nauczyć czytać w jidysz. Nie wydaje mi się to bardzo trudne, bo w końcu jidysz podobny jest do niemieckiego, ale moja doba musiała by mieć chyba 60 godzin. Może kiedyś. Ktoś ma jakieś doświadczenia z Singerem albo jidysz? Proszę o rekomendacje.
***
Skoro już o pisarzach mowa, to wpadła mi jakiś czas temu do ręki książka Olgierda Budrewicza “Z Polską w sercu – opowieści o ludziach niezwykłych.” To seria reportaży-wywiadów Budrewicza z ciekawymi Polakami, którzy z takich czy innych względów znaleźli się na emigracji, ale nie tylko. Wśród rozmówców znalazł się między innymi właśnie Isaac Bashevis Singer. Bardzo ciekawa rozmowa i niezwykle ciekawa postać pisarza wyłania się z reportażu Budrewicza. Zafascynowało mnie to, że człowiek, który całą młodość spędził w Polsce, doskonale znał polski i wielokrotnie pisał o Polsce z nostalgią właściwie niczego po polsku nie napisał. Podobnie sprawa się miała z Franzem Kafką, który również świetnie znał czeski i wychował się w Pradze, ale pisał tylko po niemiecku. Wracam jednak do Budrewicza – gorąco polecam, bo ludzie z którymi rozmawiał to naprawdę niezwykle ciekawe postacie. Chyba będę musiał przeczytać całość.
***
Wspomniałem wyżej Sherlocka Holmesa. Ci którzy mnie znają prywatnie wiedzą, że od “zawsze” jestem wielkim miłośnikiem kryminałów. Z Holmes’em zetknąłem się jeszcze w szkole podstawowej a podczas jednej z wizyt u Pani Wandy w łęckiej bibliotece wypożyczyłem sobie “Psa Baskervillów”, który wywarł na mnie wielkie wrażenie, zwłaszcza, że dom moich dziadków, jak wiele starych domów, potęgował atmosferę grozy. Później nie wracałem już do twórczości A. Conan Doyle’a i nigdy nie czytałem go po angielsku, ale ostatnio coś mnie naszło na powtórkę. Poniekąd, ale tylko do pewnego stopnia, to wpływ filmu, który obejrzeliśmy kilka dni temu. Muszę przyznać, że choć bardzo lubię to co robi Guy Ritchie i “Snatch” widziałem chyba z dziesięć razy, wydawało mi się, że jego Holmes będzie kiepski, może to wina migawek, które obejrzałem w internecie. Bardzo przyjemnie się rozczarowałem, bo film jest nie tyko bardzo ładnie zrobiony (wiktoriański Londyn jest naprawdę wspaniały) ale do tego reżyser i aktorzy podeszli do literackiego klasyka ze zdrowym dystansem, co bardzo odświeżyło całość. Jeśli ktoś nie widział to bardzo polecam, dialogi są zabawne, jak zwykle u Ritchiego, aktorzy mają widoczną frajdę z tego co robią a sam scenariusz też niczego sobie. I jeszcze doskonała muzyka, w tym kilka bardzo fajnych kawałków jak ten…



…i kilka soczystych irlandzkich kawałków The Dubliners, ot choćby to…


Ten film na pewno znajdzie się w naszej kolekcji. A teraz oczywiście mam ochotę przeczytać całego Doyle’a od deski do deski…
***
Na zakończenie chciałem się z Wami podzielić dosyć nową piosenką Voo Voo, tym razem z muzykami z Ukrainy. Mnie się podoba, jak większość twórczości Waglewskiego. Podziwiam jego eklektyzm. Tym którzy nie znają kto zacz przypominam “Kolegów” i “Kasztanki“, do posłuchania w linkach.