Res Varia

Muzyka turecka spodobała mi się właściwie od pierwszej piosenki. A tą pierwszą piosenką było Yedi Küle, tradycyjna ballada więzienna, którą poznałem w wykonaniu Yeni Türkü jednego z najpopularnıejszych zespołów, który poza tą piosenką ma w repertuarze głównie poezję śpiewaną w tonacjach bardziej europejskich. Ale wróćmy do piosenki. Tytułowe Yedi Küle, co znaczy ‘Siedem wież’ to część murów obronnych Stambułu, pochodzących jeszcze z czasów Bizancjum. Wśród murów jest siedem wież i każda ma swoją nazwę, ale to temat na inny raz. W czasach osmańskich w wieżach były koszary ale także więzienie. I to właśnie o więzieniu śpiewają w piosence. W dużym skrócie to ballada skazańca, który siedział pięć lat za palenie opium. Każdy dzień zaznaczał brzytwą na murze i marzył o swojej nargili ze srebrnym marpuczem (o fajce wodnej ze srebrnym ustnikiem). Oczywiście do palenia opium… Oto i rzeczona piosenka, a w tle stare fotografie osmańskiego Stambułu:

Potem przyszedł czas na pierwszą wyprawę do Turcji. Teraz wygląda to jak najbardziej szalony pomysł pod słońcem, ale zabraliśmy namiot i karimaty i pojechaliśmy do Stambułu autobusem z Krakowa razem z handlarzami. Sama podróż to temat na osobny post, teraz skupię się na muzyce. Ponieważ autobus był turecki (ktokolwiek był w Turcji ten wie, że ich autobusy są o jakieś trzy cztery generacje do przodu w porównaniu z polskimi i kanadyjskimi) dwaj szoferzy i pilot też. W drodze towarzyszyła nam więc muzyka tureka, tyle, że w wersji pop. To był chyba rok 1996 i największym hitem w tym czasie była piosenka Tarkana. Co dziwne w Europie zrobiła się popularna jakieś dwa albo trzy lata później. Nie jest to mój styl muzyki, ale dla porządku dodaję, bo wszędzie nam to towarzyszyło. A Więc Tarkan i jego Şımarik

Słowa do piosenki pisała Sezen Aksu, największa diva tureckiej muzyki popularnej. Najlepsze lata ma już chyba za sobą, ale cieszy się w Turcji wielką estymą i nieraz mieliśmy okazję posłuchać jej ciekawego głosu. Osobiście wolę Sezen w starszym wydaniu, bo nowe płyty są zbyt popowe, ale co kto woli. Tutaj Sezen w dosyć starej piosence Yaşanmamış Yıllar czyli w dosłownym przekładzie “Nieprzeżyte lata”. Wybrałem akurat tę, bo spodobał mi się kolaż filmowy w podkładzie:

.
Wspominam Tarkana i Sezen ale to nie muzyka turecka, którą lubię najbardziej. Poza wspomnianym Yeni Türkü przez długi czas na okrągło katowaliśmy kasety kurdyjsko-tureckiej grupy Yorum. Ich piosenki są bardzo melodyczne i mają doskonałą aranżację ale prawie wszystkie teksty są bardzo politycznie zaangażowane. Yorum często posądzane jest o jawne wspieranie oddziałów PKK a teksty są tak radykalnie komunistyczne, że Broniewski przy tym to bajka dla dzieci… Oto próbka, jedna z naszych ulubionych piosenek Dağlara Gel czyli “Chodź w góry”. Już sam tytuł jest manifestem, bo jak wiadomo PKK działa właśnie w górach Kurdystanu… Najpierw w wersji koncertowej, żebyście zobaczyli jak żywiołowo reaguje publiczność w Turcji. Zwykle wszyscy znają wszystkie słowa na pamięć i śpiewają gremialnie, zagłuszając artystów. Dodam, że koncerty Yorum przez długie lata były nie do końca tolerowane przez turecką polcję i często kończyły się pałowaniem widowni…:

A tu wersja z płyty jak ktoś chce:

Żeby nie być gołosłownym w kwestii zaangażowania politycznego i melodyczności Yorum proponuję następną piosenkę. To jeden z ich najlepszych marszy, z tej samej płyty co poprzednia piosenka. Marsz nazywa się Cesaret, czyli ‘Odwaga’ choć w tym przypadku znaczy to raczej ‘Odwagi!’ bo cały fragment to ‘Cesaret cesaret daha fazla cesaret, kurtuluş mutlaka ellerimizde’ czyli ‘Odwagi odwagi, więcej odwagi, zwycięstwo z jest pewnością w naszych rękach.’ Na studiach puszczaliśmy to sobie przed egzaminami i bardzo nas pozytywnie nastrajało. Nic dodać nic ująć:)

To co do tej pory przedstawiam jest i owszem muzyką turecką, ale większość społeczeństwa w Turcji, zwłaszcza poza wielkimi miastami, słucha tradycyjnej muzyki tureckiej. Nie jestem muzykologiem więc nie potrafię fachowo przedstawić tego czego słuchają anatolijscy mieszkańcy Turcji, ale z grubsza najbardziej popularne są różnee wersje tradycyjnych piosenek i muzyka suficka oraz wszelakie mieszanki oparte na tradycyjnych tureckich brzmieniach ale doprawione nowoczesnymi aranżacjami. Przymierzam się do osobnego posta o muzyce tradycyjnej, dzisiaj przedsmak tego jak toto wygląda. Oto jedna z bardziej znanych piosenek tradycyjnych Urfa’nın Etrafı - Dumanlı Dağlar czyli ‘Okolice Urfy - Mgliste/zadymione góry’ Urfa, zwana dzisiaj oficjalnie Şanlıurfa to bardzo stare miasto na pograniczu Turcji i Syrii. Żadnych gór wokół nie ma, za to krajobraz przechodzi ze stepu w pustynię. Samo miasto jest jednym z najciekawszych miejsc w Turcji i bardzo go polecam, zwłaszcza, że mało tam dociera turystów. A oto piosenka:

C.D.N.

Tags:   muzyka kurdyjska · muzyka turecka · turcja9 Comments